Granuliet gebruik bij oever- en natuurontwikkeling Saskerlei

Al vanaf 2011 is staat de natuurontwikkeling Saskerlei in het Alkmaardermeer in de planning.

Onze fractie was dan ook onaangenaam verrast door de berichtgeving dat er ineens granuliet gestort werd in het Alkmaardermeer. Om duidelijk te krijgen wat nu de exacte afspraken waren, hebben we als eerste inzage in de vergunning gevraagd.

Hieruit blijkt dat het tot eind vorig jaar nog de bedoeling was om bij de nieuwe dam gebruik te maken van zand. Het recreatieschap, RAUM, heeft echter begin dit jaar een vergunning aangevraagd om gebruik te mogen maken van granuliet. Granuliet is een afvalproduct uit de granietwinning waar, zoals de hoogheemraad zo treffend zei, lijm aan toegevoegd is. Dat die lijm er standaard in zit, is een gegeven. In granuliet van deze leverancier zit altijd polyacrylamide. Deze stof kan na verloop van tijd uiteen vallen in een Zeer Zorgwekkende Stof. De acrylamide die dan vrijkomt is kankerverwekkend. Toch is er nu voor gekozen om deze risicovolle bouwstof te gebruiken. En dat terwijl we het notabene over een project hebben dat beoogt natuur te ontwikkelen en bij te dragen aan het halen van de KRW-doelen!

Het RIVM adviseert dan ook om, als je dan toch granuliet wil gebruiken, vooral te blijven monitoren op de aanwezigheid van acrylamide in het oppervlaktewater.  De minister heeft dit advies ook overgenomen bij een Rijkswaterstaat project.

Het is goed dat HHNK een maatwerkbesluit heeft genomen waarin de vergunninghouder verantwoordelijk is voor maatregelen als er toch negatieve effecten zijn op de waterkwaliteit (punt 3 van de bijzondere voorschriften). Echter op 12 mei geeft HHNK op de website aan dat er alleen watermonsters worden genomen als daar aanleiding voor is.

We hebben ook nog met een hoogleraar/jurist die expert is op het gebied van bestuursrecht en de omgevingswet contact opgenomen die voor ons naar het maatwerkbesluit heeft gekeken. Zijn conclusie is dat het juridisch lastig wordt voor het waterschap om het gebruik van granuliet te verbieden. Volgens de omgevingswet hebben zij juist gehandeld bij het verlenen van de vergunning.

Maar het RAUM zelf kan natuurlijk wel eenvoudig de werkzaamheden stil leggen; zij zijn namelijk opdrachtgever van de werkzaamheden. En zij zijn volgens de afgegeven vergunning ook verantwoordelijk voor de kosten van het weer verwijderen van het granuliet als er toch acrylamide gaat lekken.

Onze provinciale fractie had ook al schriftelijke vragen gesteld over deze kwestie. 

De procedure en monitoring riep bij ons ook nog wat vragen op die we in het CHI van woensdag 28 mei mondeling gesteld hebben:

1. Waarom heeft RAUM het verzoek ingediend om granuliet toe te passen in plaats van zand?
2. HHNK ziet geen aanleiding om watermonsters te nemen. Wanneer ziet HHNK die aanleiding dan wel?
3. Wat is de reden dat HHNK niet kiest voor monitoring terwijl het RIVM dat wel adviseert?

Het antwoord van de portefeuillehouder op de eerste vraag bevestigde in ieder geval ons vermoeden dat de keuze voor granuliet puur een centenkwestie is geweest.

De aannemer heeft namens het RAUM in eerste instantie verzocht om staalslakken te mogen gebruiken als kern van de dijk. Dat heeft HHNK afgewezen. In tweede instantie werd er gevraagd of dat industriezand mocht zijn. Daar heeft HHNK papieren over gekregen, aanvullende vragen over gesteld en nooit meer iets van gehoord. Enige tijd later werd dan gevraagd of er granuliet gebruikt mocht worden. HHNK heeft toen mondeling aangegeven dat het misschien handig was om over te gaan naar zand. Maar daar zit een kostenplaatje aan vast.

Oftewel, RAUM kiest voor goedkoop. Wij vinden dat echt schandalig!

De tweede en derde vraag komt de portefeuillehouder nog op terug middels een schriftelijk antwoord omdat hij daar wat specifieker over wilde zijn dan op dat moment mogelijk was.

Wel wist hij te vertellen dat volgens de informatie die hij heeft acrylamide in 24 uur degenereert. Dat kun je zo echter niet stellen. Dat hangt van heel veel factoren af, zowel fysiologisch als microbiologisch als chemisch. Twee weken is ook wel eens vastgesteld. Men weet het gewoon niet zeker. Ook niet hoe de stof zich gedraagt onder anaerobe omstandigheden (bijvoorbeeld ingepakt in klei). Vandaar ook de oproep van het RIVM om hier eerst meer onderzoek naar te doen. Vandaar ook dat de rechtbank in Den Haag in de civielrechtelijke zaak het voorzorgsbeginsel hanteerde en granuliet kwalificeert als bouwstof en niet als grond. En vandaar ook dat het RIVM de monitoring adviseert als het toch gebruikt wordt.

Het liefst zagen we de werkzaamheden gestopt en de vergunning ingetrokken, maar ga op zijn minst het oppervlakte water continue monitoren. Dat is wat ons betreft absolute noodzaak. Want zelfs al zou het acrylamide in 24 uur vervallen, als er iedere dag een beetje uit de dam lekt heb je iedere dag giftig water.

update: zie ook antwoorden op openstaande vragen